Tanrı.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
- Bu maddede monoteistik ve henoteistik Tanrı anlayışı ve sözcüğün tarihi süreci açıklanmaktadır. Politeistik tanrı ve tanrıça anlayışları için: Tanrı (eril) ve Tanrıça maddelerine bakınız.
Tanrı, özellikle monoteistler (tek tanrıcılar) tarafından evrenin tek yaratıcı ve yöneticisi olduğuna inanılan ilahi varlık için kullanılan Türkçe sözcüktür. Politeistik inançlarda genelde ilahların cinsiyeti bulunur ve erkek olanlarına tanrı, kadın olanlarına tanrıça denir. Tanrı kavramı her monoteistik ve Henoteistik inançta değişiklik gösterir. Yine de bu farklı inançlardaki tanrı kavramını tanımlamak için sadece tanrı sözcüğü kullanılabilir. Teolog ve filozoflar, tarih boyunca, sayısız Tanrı kavram ve anlayışını incelemişlerdir. Felsefenin metafizik dalı Tanrı'nın varlığı sorusunu konu edinse de, bu soru din felsefesi alanında da incelenen önemli tartışmalardandır.
Konu başlıkları |
değiştir Etimolojisi
İslam öncesi dönemde Türklerin tapındıkları Tengri isimli ve "gök" ya da "hamdedilen, şükredilen" anlamına gelen varlığa verilen ad iken zaman içinde uğradığı değişimle doğaüstü yaratıcı güce veya değişik kültürlerin tapındıkları benzer güçlere, varlıklara verilen genel ad olmuştur.
TDK Güncel Türkçe Sözlük'üne göre, tanrı sözcüğü "Çok tanrıcılıkta var olduğuna inanılan insanüstü varlıklardan her biri, ilah." ve özel isim olarak da "Allah." anlamlarına gelmektedir.1
Günümüzde Allah ismi yerine de kullanıldığı gibi, biraz da İslam'ın kültürel etkisi nedeniyle, Allah sözcüğü Türkçe bir sözcük olarak diğer monoteistik inançlardaki, özellikle de İbrahimi dinlerdeki, Tanrı kavramı için, tanrı sözcüğü yerine kullanılmıştır fakat bu İslam dinince kabul edilmeyen bir davranış olarak tanımlanabilmektedir.
M.Ö. 1766 yılında yazılan Çin kronikinde geçen en eski tutanaklarda bulunulan en eski Türkçe kelimeler tanrı, ordu ve kut (mutluluk) kelimeleridir.[1]
Türkçe'de Çalap da tanrı için kullanılan başka bir isimdir.
değiştir İslam'da Tanrı
İslam dininde Allah ismi, Tanrı'nın özel ismidir ve genel olarak "Tanrı" ismi yerine kullanılır. İlah, Semitik El ismi ile akraba olan ve genel olarak Tanrı anlamında kullanılan bir başka sözcüktür. Allah ise belirlilik eki getirilmiş özel isimdir. İslam'da Allah'ın çeşitli sıfatlarından oluşan Allah'ın adları, Esmaül Hüsna yani Güzel İsimler mevcuttur. Modern zamanlarda İslami çevrelerde, Allah dışında ve bu Esmaül hüsnada olmayan sözcüklerin Allah sözcüğü yerine İslam'daki "Tanrı" kavramı için kullanılmasını rahatsızlık verici kabul edilmiştir. Tanrı kelimesinin özü Tengri, Allah kelimesinin özü El-ilah'tır. Tanrı kelimesi Tan (yaratıcı) ve -ı (tek) kelimelerin türetilmiştir.kaynak belirtilmeli Yani tek Tanrı anlamına gelir Türkçe Allah kelimesi de ilah (yaratıcı) be el- (tek) kelimelerinden türetilmiştir. Allah sözcüğü Allah teala'nın islamda kabul edilen bütün sıfatlarını içerisinde barındırmaktadır. Ama Tanrı kelimesi bu manaları içinde barındırmadığından İslamda kabul edilmemektedir. Allah teala nın 99 ismi vardır. Buna esmaul hüsna denir. Bir kişi Allah dediği zaman bu 99 ismi kabul etmiş ve O sıfatları kabul etmiş sayılır. Allah teala İslam inancında sıfatlarıyla bilinir. Cismiyle değil.
değiştir Neo-spiritüalizm’de Tanrı
Neo-spiritüalizm’in Tanrı hakkındaki temel görüşü özetle şöyledir: O Mutlak’tır; yaratılanlar ise görece (izafi) ve görelidir (nispî). Dolayısıyla, görece ve göreli hiçbir varlık Mutlak'la kıyaslanamaz, oranlanamaz (nispet edilemez) ve yine dolayısıyla, Mutlak hiçbir şeyle, hiçbir tarzda, hiçbir yolda ilinti ve kıyas kabul etmez; O’na hiçbir değer takdir edilemez. O Mutlak olduğundan, görece ve göreli olan varlıkların sıfatlarıyla ifade edilemez; dolayısıyla, O'na kıyasa ve oranlamaya dayalı anlayış ve kabullerimize göre yakıştırılacak bir sıfat ne kadar yüksek düzeyli kabul edilirse edilsin ve ne kadar ideal olursa olsun, O'nu ifade edemez. Yaratılanların düzeninin görece ve göreli olması, bu düzeni sağlayan İlahi irade yasaları’nın yine göreli bir değeri olan zekalar tarafından uygulanmasını gerektirmiştir.
değiştir Mistizmde Tanrı
Tanrıyı ne idealistler ne spiritüalistler ne de teologlar şablon ya da kavram olarak ortaya koyabilir.Yapılan her tanım dar,sınırlı ve bütünü gözden kaçırıcıdır.Tanrı mistizmde dile getirildiği gibi insanı o insanın bünyesinde öldürerek kendisinde diriltmesidir.Hayat anlayışı farklı insanlara farklı Tanrı anlayışları icadından başka bir şey olmayan felsefi-dini bütün tanımlar ne insanın hayat sürecindeki konumlarının açıklamasını yapabilir ne de büsbütün Tanrının doğasını ve iradesini gösterebilir.Hem kaosu hem de düzeni olurlayan hayat ritminde kayboluşun kimi zamanda yeniden doğuşun ruhunu ne evren Tanrı üreten bir makinedir öngörüsüyle ne de inkarcılar öldürülmelidir anlayışındaki gibi hükümlerde bulabiliriz.Mistizmde topyekün ne insan aklı ne duygusallık ve tecrübe ne de dini dogma egemendir.Hepsinin bir karması ve herşeyden önce teslimiyet esası vardır.Teslimiyet imkanla gerçeklik arasındaki orantısızlığı giderme çabasındaki psikodinamik süreçlerin son aşaması tinsel bütünsellik arzusudur.
